Çətin həyat şəraitində olan şəxs (ailə)

Çətin həyat şəraiti - “Sosial xidmət haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun (bundan sonra – Qanun) 1.0.2-ci maddəsinə əsasən şəxsin (ailənin) sosial xidmətə götürülməsi üçün əsas yaradan və həyat fəaliyyətini obyektiv surətdə pozan, təkbaşına aradan qaldıra bilmədiyi haldır. 

Qanunun 7-ci maddəsinə əsasən Şəxsin (ailənin) çətin həyat şəraitində hesab edilməsinin aşağıdakı əsasları vardır:

• uşaqların valideyn himayəsindən məhrum olması;
• uşaqların əlilliyinin olması;
• yetkinlik yaşına çatmayanların baxımsızlığı və ya sosial təhlükəli vəziyyətdə olması;
• xəstəlik, əlillik və ya ahıllıqla əlaqədar özünəqulluq qabiliyyətinin, habelə şəxsə (ailəyə) qulluq və köməklik göstərə biləcək əmək qabiliyyətli qohumların və ya qanuni nümayəndələrin olmaması;
• şəxsin ictimai təhlükəli xəstəliyə tutulmasına görə həyat fəaliyyətinin məhdudlaşması;
• insan alverinin qurbanı olması;
• uşağın cinsi istismar və ya cinsi zorakılıq qurbanı olması;
• məişət zorakılığından zərər çəkməsi;
• müəyyən yaşayış yerinin olmaması;
• valideyn himayəsindən məhrum olmasına görə sosial xidmət müəssisələrində, habelə ümumi təyinatlı internat tipli və internat tipli xüsusi ümumtəhsil məktəblərində yaşamış şəxslərin, həmin müəssisələri tərk etdikdən sonra yaşayış yerinin olmaması;
• şəxsin sosial yadırğama (dezadaptasiya) və sosial məhrumiyyət (deprivasiya) vəziyyətində olması.

Çətin həyat şəraitində olan şəxsin (ailənin) hüquqları:

• sosial xidmət göstərilməsi üçün müraciət etmək;
• sosial xidmət göstərilməsinin mümkünlüyü, qaydası və şərtləri, sosial xidmətin forma və növləri, habelə öz hüquq və vəzifələri barədə məlumat almaq;
• sosial xidmətə olan tələbatın müəyyən edilməsi və qiymətləndirilməsində iştirak etmək;
• sosial xidmətə olan tələbatın xarakteri nəzərə alınmaqla sosial xidmət göstərən müəssisəni seçmək;
• sosial xidmət göstərilməsinə razılıq vermək və ya sosial xidmət göstərilməsindən imtina etmək;
• sosial xidmət göstərən subyektlər tərəfindən şərəf və ləyaqətlərinə hörmət olunmasını və humanist münasibət bəslənməsini tələb etmək, habelə onların hərəkətlərindən (hərəkətsizliyindən) inzibati qaydada və (və ya) məhkəmə qaydasında şikayət etmək;
• sosial xidmət müəssisələrində sanitariya-gigiyena tələblərinə cavab verən şəraitlə təmin olunmaq;
• sosial xidmət müəssisələrində daxili intizam qaydalarını pozmamaq şərti ilə dini ayinlərin icrası üçün ayrıca yerlə təmin olunmaq;
• media məhsulları ilə təmin olunmaq;
• şəxsi xarakterli məlumatların konfidensiallığının təmin olunmasını tələb etmək;
• “Psixoloji yardım haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə müəyyən edilmiş qaydada ödənişsiz psixoloji yardım almaq.

Çətin həyat şəraitində olan şəxsin (ailənin) vəzifələri:

• sosial xidmət göstərilməsinə tələbatın müəyyən edilməsi və qərar qəbul edilməsi üçün tam və düzgün məlumatları vermək;
• sosial xidmət göstərilməsinə təsir göstərən dəyişikliklər barədə sosial xidmət göstərən subyektləri dərhal məlumatlandırmaq;
• sosial xidmət müəssisələrinin daxili intizam qaydalarına əməl etmək;
• sosial işçilərin və sosial xidmətçilərin şərəf və ləyaqətinə hörmətlə yanaşmaq;
• qanunda nəzərdə tutulmuş digər vəzifələri yerinə yetirmək.